ABD ve Venezuela arasındaki enerji gerilimi, Başkan Trump’ın sert açıklamalarıyla 2026 yılının en sıcak gündemi haline geldi. "Petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar" suçlamasının ardında, 1976'dan bu yana devam eden bir millileştirme ve tazminat kavgası yatıyor. Tahkim kararlarıyla hükmedilen 15 milyar dolardan fazla tazminat borcu bulunurken, yaptırımlar ve ekonomik çöküş süreci tam bir çıkmaza sürüklüyor. İşte ExxonMobil’den Chevron’a, Chavez’den Trump’a uzanan o petrol savaşının perde arkası...
Karşılıklı Suçlamalar ve Milyar Dolarlık Faturalar: Venezuela ile ABD Arasında "Petrol Tazminatı" Krizi
Venezuela ile ABD arasındaki ilişkiler, 2026 yılına girerken tarihsel bir hesaplaşmanın gölgesinde kalmaya devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın geçtiğimiz ay yaptığı "Venezuela tüm petrolümüzü yasa dışı olarak elimizden aldı" açıklamasıyla fitili ateşlenen tartışma, aslında 1900’lerin başına kadar uzanan devasa bir tazminat ve millileştirme krizini barındırıyor.
İşte yarım asırlık enerji savaşının perde arkası:
Tarihsel Süreç: İmtiyazlardan Millileştirmeye
Venezuela’nın petrol yolculuğu, 1908-1935 yılları arasında Juan Vicente Gomez’in yabancı şirketlere verdiği devasa imtiyazlarla başladı. O dönemde pazarın %98’ini üç yabancı dev kontrol ediyordu. Ancak zamanla "halefler", ekonomik bağımsızlık için harekete geçti:
- 1943 Yasası: Şirketlerin kârının yarısını devlete vermesi zorunlu kılındı.
- 1976 Millileştirmesi: Exxon ve Mobil gibi devlerin işlettiği tüm rezervler, devlete ait PDVSA şirketine devredildi.
- Chavez Dönemi (2007): Devletin petrol sektöründeki kontrolü ve payı maksimum seviyeye çıkarıldı.
Tazminat Çıkmazı: Kim, Ne Kadar İstiyor?
Washington Post’un verilerine göre; ExxonMobil, ConocoPhillips, Chevron ve Shell gibi devler bu süreçten en çok etkilenen firmalar oldu. Venezuela, millileştirme kapsamında milyarlarca dolar ödeme yapsa da ABD’li şirketler bu rakamları "yetersiz" buluyor.
Uluslararası Tahkim Kararları: | Şirket | Talep Edilen / Karar Verilen Tazminat | Kurum | | :--- | :--- | :--- | | ExxonMobil | 908 Milyon $ (2012) | Uluslararası Ticaret Odası | | ExxonMobil | 1,6 Milyar $ (2014) | Dünya Bankası (ICSID) | | ConocoPhillips | 2 Milyar $ (2018) | Uluslararası Ticaret Odası | | ConocoPhillips | 8,7 Milyar $ (2019) | Dünya Bankası (ICSID) |
ExxonMobil ve ConocoPhillips gibi şirketler toplamda 40 milyar dolara yakın tazminat talep ederken, Chevron yeni şartları kabul ederek ülkede kalan tek ABD'li dev oldu.
Trump'ın Suçlamaları ve "Yaptırım" Paradoksu
Başkan Donald Trump, 18 Aralık 2025'teki sert çıkışında, Venezuela yönetimini "enerji haklarımızı çalmakla" suçladı. Ancak uzmanlar bu iddiaların teknik ve hukuki açıdan tartışmalı olduğunu belirtiyor.
Denver Üniversitesi'nden ekonomist Francisco Rodriguez, Trump'ın "hırsızlık" iddialarını "asılsız" olarak nitelendirerek şu analizi yaptı:
"Venezuela on yıllardır tazminatları ödüyor. Ancak asıl trajik olan; ABD'nin bir yandan yaptırımlarla Venezuela'nın ödeme kabiliyetini kilitleyip, diğer yandan ülkeyi 'ödemeleri yapmamakla' ve 'çalmakla' suçlamasıdır."
Çöken Üretim ve Belirsiz Gelecek
Hiperenflasyon ve ağır ABD yaptırımları altında ezilen Venezuela ekonomisi, söz konusu milyarlarca dolarlık tazminat borçlarını ödeyemeyecek durumda. ABD ise Venezuela’yı "ucuz petrol tedarikçisi" olarak görmeye devam etmek istese de, millileştirme sonrası yaşanan teknik çöküş ve yaptırımlar üretimi tarihin en düşük seviyelerine çekti.